Gegarandeerd inkomen

Wat is het gegarandeerd inkomen?

Een gegarandeerd inkomen is een vast bedrag dat iedereen elke maand opnieuw op zijn of haar rekening krijgt. Of je nu klein of groot, dik of dun, jong of oud bent, ieder individu krijgt het gegarandeerd inkomen, onvoorwaardelijk, zonder dat daar een tegenprestatie voor nodig is.

Is er een verschil tussen een gegarandeerd inkomen een basisinkomen, een term die geregeld opduikt? Wel, het zijn beiden eigenlijk quasi synoniemen, maar het belangrijkste verschil zit in de hoogte van het bedrag. Je kan namelijk pas over een basisinkomen spreken wanneer het bedrag voldoende groot is om in het basis levensonderhoud (bv. voeding, onderdak, gezondheidszorg, …) te voorzien.

Iedereen voorzien in een gegarandeerd of basisinkomen klinkt misschien utopisch, naïef of wereldvreemd, maar het is een idee dat sinds de 16de eeuw blijft opduiken waar ook toonaangevende economen zoals Milton Friedman en Carlota Perez pleitbezorger van zijn. Ook in politieke kringen duikt het idee regelmatig op. Zo strandde in 1969, onder President Nixon, na goedkeuring van het Huis van de Afgevaardigden, een wet om 1.600 dollar (ongeveer 10.000 dollar nu) per jaar uit te keren aan arme Amerikaanse gezinnen in een Senaatscomité. Sinds de coronacrisis laait het debat over een gegarandeerd inkomen weer op in verschillende landen waaronder Spanje en Schotland.

Waarom een gegarandeerd inkomen?

Er zijn tal van argumenten te maken waarom het invoeren van een gegarandeerd inkomen een goed idee kan zijn. Een eerste groep argumenten gaan over het verzekeren van een menswaardig bestaan voor iedereen. Met art. 25 uit de VN-Mensenrechten als inspiratie, heeft elke mens een waarde en recht om in zijn basisbehoeftes te kunnen voorzien. Een gegarandeerd inkomen kan dit helpen verzekeren. Een onvoorwaardelijk bedrag waar je elke maand op kan rekenen zorgt bovendien voor een gevoel van veiligheid en houvast. Je hoeft je minder zorgen te maken over een potentiële tegenslag in werk of privé. Bovendien zorgt een gegarandeerd inkomen ook voor meer vrijheid en keuzemogelijkheden, zeker wanneer het bedrag voldoende hoog is. Je kan namelijk door je zekere inkomen zelf makkelijker beslissen waar je (een deel van) jouw tijd in stopt die nu, vaak uit noodzaak, naar een betaalde job gaat. Het helpen voorzien in basisbehoeftes, het gevoel van veiligheid en keuzevrijheid kan er mee toe leiden dat de stress die we met z’n allen meer en meer voelen, met alle mentale en psychische gevolgen, wat meer onder controle kan worden gebracht.

Een tweede groep argumenten gaat over het (her)waarderen van werk en jobs. Het vele vrijwilligers- en huishoudelijk werk, dat een erg belangrijke bijdrage levert aan de maatschappij, wordt vandaag weinig tot niet (financieel) beloond. Papa die op de kinderen past of stofzuigt lijkt waardeloos, terwijl een huishoudhulp die dezelfde taken doet hier wel een vergoeding voor ontvangt. Een gegarandeerd inkomen kan je zien waardering voor dit soort taken. Bovendien zorgt dat extra inkomen voor financiële ruimte om dergelijke niet-vergoede taken (extra) op te nemen waar ze misschien wel de drive voor voelen, maar niet een deel van hun betaalde job voor konden opgeven.

Nog een derde soort argumenten kan je onder de noemer (terug)verdieneffecten plaatsen die gepaard kunnen gaan met het uitkeren van een gegarandeerd inkomen. Zo toont onderzoek aan dat de kans reëel is dat er, door technologische innovatie en automatisatie, in de niet zo verre toekomst niet genoeg betekenisvolle jobs zullen zijn voor iedereen. Antropoloog en onderzoeker David Graeber bestempelde ook een pak van de huidige jobs als bullshit jobs, werk dat weinig echte waarde toevoegt, maar die (in het beste geval) verplaatst. Zijn onderzoek toont dat mensen die dergelijke jobs vaak niet gelukkig zijn met dat werk, ook al zijn het vaak jobs die momenteel erg goed betalen. Een vaste som per maand uitkeren kan voor de maatschappij een goedkopere optie zijn dan een grote hoeveelheid mensen kunstmatig aan het werk houden, zeker wanneer je de waarde in rekening brengt die ze in die vrijgekomen tijd in een eigen onderneming of ander waardevol werk kunnen bijdragen. Daarnaast wijzen studies ook uit dat het verminderen van kansarmoede en het verkleinen van de (inkomens)ongelijkheid, waar een gegarandeerd inkomen een goed middel voor is, de uitgaven in de sociale zekerheid, gezondheidzorg, politie en justitie in belangrijke mate kunnen dalen.

Tel die terugverdieneffecten op bij de sommen die vrij komen van de stelsels die niet langer nodig zijn bij invoer van een (voldoende hoog) gegarandeerd inkomen (zoals pensioenen en werkloosheidsuitkering) en je komt uit bij een betaalbare (en volgens verschillende studies goedkopere) optie om de economie te vermenselijken en sociaal-maatschappelijke uitdagingen aan te pakken.

Het basisinkomen voor LoREco

Elke maand ontvangt iedere persoon die deel uit maakt van het LoREco-muntsysteem een gegarandeerd inkomen, uitbetaald in de lokale munt (link). Hoe hoog het bedrag is, hangt af van de socio-economische waarde aanwezig binnen het lokale muntsysteem. Met andere woorden, hoe meer mensen en organisaties waardevolle goederen en diensten aanbieden, hoe hoger het gegarandeerd inkomen kan zijn.

Het gegarandeerd inkomen zoals het in het LoREco systeem wordt ingezet, vervult drie belangrijke functies. Door een maandelijkse geldsom te voorzien, willen we, ten eerste, een steentje bijdragen om bovenstaande voordelen te helpen bereiken. Als tweede, door het in lokale munt uit te keren, verzekeren we meer lokaal koopgedrag, wat goed is voor de uitbouw en versterking van het lokale ecosysteem. En heel belangrijk, als derde, dient het gegarandeerd inkomen als creatiemechanisme van de munt. In het LoREco muntsysteem komt het geld in omloop via het gegarandeerd inkomen van de deelnemende mensen. Hoe zo’n radicaal anders decentraal geldcreatiesysteem nu precies werkt en welke ‘technische’ concepten erbij komen kijken, kan je hier lezen.