Duurzaamheid & Regenerativiteit

Duurzaamheid, een begrip met veel definities

Duurzaamheid wordt in vele contexten gebruikt en heeft verschillende uiteenlopende definities. We geven een kort overzicht van zeer enge, nauwe invullingen van duurzaamheid tot zeer inclusieve, ruime manieren om duurzaamheid te interpreteren. Het 3P-kader, dat in de duurzaamheidscontext vaak wordt gebruikt, kan helpen om deze verschillende interpretaties van duurzaamheid te illustreren. In het 3P-kader wordt duurzaamheid onderverdeeld in 3 dimensies; People (mens & maatschappij), Planet (planeet, natuur en ecologie) en Profit (economie, financiële opbrengst of winst) (zie figuur 1).

...
Figuur 1: 3P-kader (afbeelding: https://viridis.energy/en/blog/triple-bottom-line-sustainability-and-energy-efficiency)

In de meest enge definities van duurzaamheid wordt vooral gewerkt rond het verminderen van ecologische impact, met nog altijd een sterke focus op economie en winst (die liefst zo weinig mogelijk te lijden heeft onder ecologische acties). Een iets ruimere interpretatie van duurzaamheid voegt ook aandacht voor de impact van het handelen op de mens en de maatschappij in het algemeen toe. Dit is een stap vooruit, maar in vele organisaties die op deze manier naar duurzaamheid kijken, traditioneel opgenomen in charters en doelstellingen rond ‘Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen’ (MVO), staan de drie duurzaamheidsdimensies als drie van elkaar gekoppelde elementen (figuur 1). In het beste geval worden ze gezien als drie overlappende dimensies waarbij gemikt wordt op acties in het vlak waar de drie overlappen (figuur 2). Dergelijk duurzaamheidsdenken impliceert minstens een gelijk belang van de drie dimensies, die in evenwicht moeten worden gehouden, waarbij in praktijk, voor vele organisaties de profit-dimensie toonaangevend blijft.

...
Figuur 2: 3P-kader als overlappende cirkels (afbeelding: https://www.corrconcepts.com/sustainability-101/what-is-sustainability/)

Een stap verder richting een meer holistische afbeelding van duurzaamheid is het geneste kader, zoals weergegeven in figuur 3. Deze manier van naar duurzaamheid kijken houdt immers belangrijke implicaties voor onze keuzes. Het geeft de aan dat de economie is ingebed in de maatschappij en de maatschappij en economie op hun beurt ingebed zijn in de natuurlijke omgeving. Anders gezegd, zien we in deze afbeelding een economie die ten dienste staat van de maatschappij en een maatschappij die rekening houdt met de ecologische grenzen van onze omgeving. Wie op deze manier over duurzaamheid kijkt, herkent dat je pas echt duurzaam bent, dus gedurende lange tijd kan bestaan, met een gezonde economie waarbij er financieel en materieel op vooruit gaan (nog steeds) belangrijk is, maar dit niet ten koste mag gaan van menselijk en maatschappelijk welzijn, alsook de planeet.

...
Figuur 3: Genest 3P-kader (afbeelding: https://www.corrconcepts.com/sustainability-101/what-is-sustainability/)

Recente duurzaamheidskaders

Vanuit dit holistische, geneste kader zijn vanuit verschillende hoeken mensen aan de slag gegaan om concepten aan te bieden om duurzaamheid concreter te maken. Eén van de toonaangevende concepten is de ‘Donut Economie’ van Oxford econoom Kate Raworth (Figuur 4).

...
Figuur 4: De donut economie, door Prof. Kate Raworth (afbeelding: https://nl.wikipedia.org/wiki/Donut_(economisch_model))

Prof. Raworth stelt dat economische groei, zeker in de ‘welvarende, Westerse landen, niet langer de doelstelling kan en mag zijn. Ze stelt, met haar donut economie model een nieuwe doelstelling en maatstaf voor succes naar voor die helemaal in lijn ligt met het geneste duurzaamheidskader. Een economie moet er namelijk naar streven om een ‘sweetspot’ te bereiken in ‘veilige zone’ tussen een sociaal fundament en een ecologische plafond. Het sociaal fundament, dat als ondergrens wordt beschouwd, omvat de basisbehoeften voor elke mens zoals onderwijs, huisvesting en gezondheidszorg (vergelijkbaar met thema’s binnen de People dimensie). Het ecologisch plafond is de bovengrens, waar zaken zoals luchtvervuiling, biodiversiteit en klimaatverandering bekijken worden (Planet). Een ander gelinkt duurzaamheidsconcept zijn de SDGs, de Sustainable Development Goals of Duurzame Ontwikkelingsdoelen (figuur 5) afgesproken door de landen van de Verenigde Naties (VN). De 17 doelen, onderverdeeld in vijf grote thema’s (mensen, planeet, welvaart, vrede en partnerschap) bieden landen (en organisaties) concrete streefcijfers binnen verschillende thema’s en doelen aan richting een duurzamere maatschappij.

...
Figuur 5: Overzicht van de SDGs (afbeelding: https://www.un.org/sustainabledevelopment/blog/2016/07/17goals17days-progress-made-on-sustainable-development-goals)

Circulaire economie is een derde concept dat binnen veel sectoren opgang maakt. Tot voor kort werd er te vaak op een lineaire manier gewerkt; grondstoffen werden ontgonnen om goederen te produceren, die werden geconsumeerd en daarna weggegooid. Momenteel wordt in vele sectoren sterk ingezet op recycleren. Producten worden gesorteerd bij inzameling en in de mate van het mogelijke opnieuw gebruikt als grondstof, maar het overgrote deel komt nog steeds bij het afval terecht (figuur 6). Binnen een circulaire economie wordt doorheen het hele productie- en consumptieproces nagedacht over hoe afval kan vermeden worden, met als ultieme doel afval te elimineren. Recycleren, maar ook het herwinnen van grondstoffen uit afval (denk bv. aan urban mining) heeft hierin een plaats, maar eerder als laatste redmiddel. Er wordt primair ingezet op andere strategieën. Zo worden consumenten aangemoedigd actief na te denken of hun aankopen wel nodig zijn. Want wat niet geproduceerd is kan nooit afval worden. Daarnaast gaat veel aandacht naar het herdenken en redesignen van producten om ze zo in elkaar te stoppen dat ze met minder materiaal langer meegaan en, mochten ze toch kapot gaan, makkelijk gerepareerd kunnen worden. Immers, reparatie en hergebruik (van onderdelen) spelen een belangrijke rol in circulair denken. Een ander belangrijke denkpiste om afval verder te reduceren zijn nieuwe businessmodelen waarbij diensten en/of deelmechanismes centraal staan, die inherent het onzorgvuldig omspringen met grondstoffen ontraden.

...
Figuur 6,: Van Lineaire naar circulaire economie (afbeelding: https://www.muntagnard.ch/en/blog/our-perspective-on-circularity-in-textiles)

LoREco en duurzaamheid

Binnen het LoREcoproject heeft duurzaamheid een belangrijke plek. We sluiten ons aan bij de geneste, holistische duurzaamheidsaanpak. Het economisch model, met lokale munt en een gegarandeerd inkomen, is zo ontwikkeld dat het inherent duurzamer gedrag mogelijk maakt en kan stimuleren. Bovendien zetten we ook in op het promoten van regeneratieve acties bij de verschillende actoren waarmee we samenwerken. Het louter ophouden met de acties die negatief bijdragen aan het welzijn van mens en planeet zal immers niet volstaan voor een duurzame toekomst. Op verschillende vlakken zullen we ook moeten inzetten op het teruggeven, herstellen, en dus regenereren van wat decennialang is ontgonnen.